W biznesie efektywność sprowadza się często do relacji kosztów i przychodów. W sektorze publicznym ta prostota szybko się kończy — i właśnie o tych komplikacjach opowiada najnowsza publikacja Z. Tetlaka.
Szkoły, szpitale, urzędy, spółki komunalne, transport zbiorowy – wszystkie te podmioty są oceniane przez pryzmat efektywności, choć nie działają po to, by generować zysk. Pojawia się więc pytanie, co właściwie mierzymy: tempo realizacji zadań, koszt jednostkowy usługi, dostępność, jakość, a może szeroko rozumianą wartość społeczną? Odpowiedź zależy od przyjętej perspektywy – mieszkańca, polityka, menedżera, kontrolera.
Książka „Wybrane problemy efektywności w sektorze publicznym” podejmuje te trudności w sposób systematyczny. Autor zestawia klasyczne ujęcia efektywności – rozumianej jako relacja nakładów do efektów -z jej szerszymi interpretacjami, uwzględniającymi skuteczność, trafność i sprawiedliwość dostarczanych usług. W sektorze publicznym te wymiary bywają ze sobą sprzeczne: tańsza usługa nie musi być lepsza, a lepsza nie zawsze jest dostępna dla wszystkich.
Publikacja nie obiecuje prostych recept. Zamiast tego porządkuje pojęcia i pokazuje, gdzie w praktyce pojawiają się pułapki pomiaru: różna dostępność danych, odmienne horyzonty czasowe, efekty zewnętrzne, trudność w przypisaniu rezultatu konkretnemu działaniu. To zagadnienia dobrze znane każdemu, kto próbował oceniać jakość pracy instytucji publicznej za pomocą tabeli wskaźników.
Wartość tego typu opracowania polega na tym, że pomaga zadawać lepsze pytania. Zamiast „czy jest efektywniej?” warto pytać „efektywniej w czym, dla kogo i w jakim horyzoncie?”. Dla samorządów, jednostek podległych i organizacji pozarządowych realizujących zadania publiczne to różnica, która przekłada się na sposób projektowania budżetów, zamówień i systemów oceny.
Książka może służyć zarówno jako lektura dla studentów zarządzania publicznego i ekonomii, jak i jako punkt odniesienia dla praktyków odpowiedzialnych za planowanie i monitorowanie usług publicznych. Wpisuje się w szerszą debatę o tym, jak rozliczać państwo i samorząd z wyników — nie rezygnując z mierzenia, ale też nie udając, że wszystko da się sprowadzić do jednej liczby.
Publikacja: Z. Tetlak, „Wybrane problemy efektywności w sektorze publicznym”, Wydawnictwo Akademii Nauk Stosowanych w Bielsku-Białej, 2026, ISBN 978-83-61310-88-4, 149 s.

